- Betekenis
- Voorval zonder schade
- Nut
- Vroeg alarmsignaal voor kwetsbaarheden
- Reactie
- Analyseren, het gat dichten
- Verwant
- Incident, kwetsbaarheden
- Bijgewerkt
- juni 2026
- Redactie
- Compliance Compass
Wat is een bijna-incident?
Een Bijna-incident is een gebeurtenis waarbij het bijna tot een Incident kwam, maar de schade uitbleef – hetzij door een aanwezige beschermingsmaatregel, hetzij simpelweg door geluk. Een typisch voorbeeld is een geopende phishingmail waarvan de bijlage toevallig niet werd uitgevoerd, of een aanvaller die strandde op een actueel gehouden firewall. Het beslissende verschil met een echt incident: de beveiliging is niet daadwerkelijk aangetast – en daarmee ontstaat ook geen NIS2-meldplicht.
Waarom bijna-incidenten waardevol zijn
Bijna-incidenten zijn gratis alarmsignalen: wie ze analyseert, herkent Kwetsbaarheden en gaten in processen voordat er echte schade ontstaat. In veiligheidskritische branches zoals de luchtvaart is het consequent melden van bijna-incidenten al decennia standaard, omdat zij veel vaker voorkomen dan echte schadegevallen en zo een veel dichter leerveld bieden. Toegepast op cyberbeveiliging levert elk vastgelegd bijna-incident concrete aanwijzingen op waar controles moeten worden aangescherpt.
Hoe u ermee omgaat
Doorslaggevend is een open meldcultuur waarin bijna-incidenten worden gemeld in plaats van uit angst voor gevolgen verzwegen. Elk bijna-incident wordt via een eenvoudige meldweg vastgelegd, gedocumenteerd en geanalyseerd, en leidt – waar nodig – tot een concrete verbetering, bijvoorbeeld een technische maatregel of een Awareness-training. Schuld toewijzen werkt averechts, omdat het juist de openheid smoort die het systeem nodig heeft.
Bijna-incident en NIS2
Het stelselmatig analyseren van bijna-incidenten hoort bij de voortdurende verbetering die een ISMS en het Risicomanagement onder NIS2 nastreven; in Nederland geldt daarvoor de Cyberbeveiligingswet (Cbw), in werking sinds 15 augustus 2026. Ook al zijn bijna-incidenten zelf niet meldplichtig, hun consequente afhandeling verlaagt de kans op incidenten die dat wél zijn. Concreet: een medewerker klikt op een phishinglink, maar de multifactorauthenticatie voorkomt de accountovername. In plaats van het voorval af te vinken, legt het team het vast als bijna-incident, ontdekt dat een hele afdeling in de campagne trapte – en voert alsnog een gerichte training en strengere mailfilters door.
Meer informatie: ISO/IEC 27001 – managementsystemen voor informatiebeveiliging (ISO)
Veelgestelde vragen
Wat is een bijna-incident?
Een bijna-incident is een gebeurtenis die bijna een beveiligingsincident was geworden, maar zonder schade bleef – bijvoorbeeld omdat een beschermingsmaatregel greep of simpelweg door geluk. Een typisch voorbeeld is een geopende phishingmail waarvan de bijlage niet werd uitgevoerd. Anders dan een echt incident brengt een bijna-incident geen NIS2-meldplicht met zich mee, omdat de beveiliging niet daadwerkelijk is aangetast.
Waarom zou u bijna-incidenten vastleggen?
Bijna-incidenten zijn gratis alarmsignalen: wie ze stelselmatig vastlegt en analyseert, herkent kwetsbaarheden en gaten in processen voordat daaruit een echt incident met schade en meldplicht ontstaat. In de luchtvaart is het melden van bijna-incidenten al decennia standaard, omdat zij veel vaker voorkomen dan echte schadegevallen en zo een dichter leerveld bieden. Dat verlaagt het totale risico merkbaar.
Wat is daarvoor nodig?
Vooral een open meldcultuur zonder schuldtoewijzing, waarin bijna-incidenten worden gemeld in plaats van uit angst verzwegen, plus een eenvoudige meldweg en een proces dat elk bijna-incident vastlegt, analyseert en omzet in concrete verbeteringen – bijvoorbeeld een technische maatregel of een training in beveiligingsbewustzijn. Schuld toewijzen werkt averechts, omdat het juist de openheid smoort die het systeem nodig heeft.